4
Một đêm, sau khi lo xong đám
tang, tôi nằm mơ màng trên những bao bột, lão Ác Thần hiện ra và bảo,
"Gimpel, sao ông lại ngủ?"
Tôi nói, "Thế giờ tôi
phải làm gì? Ăn kreplech[i]
chắc?"
"Cả thiên hạ lừa
ông," lão ta nói, "giờ đến lượt ông phải lừa lại họ."
"Làm thế nào tôi lừa được
cả thiên hạ?" Tôi hỏi lão.
Lão đáp, "Mỗi ngày ông
gom một xô nước tiểu rồi tối đến đổ nó vào bột làm bánh. Hãy để những nhà hiền
triết của Frampol thưởng thức thứ dơ bẩn đó."
"Thế còn sự trừng phạt
trong kiếp sau thì sao?" Tôi nói.
"Chẳng có kiếp sau nào
hết", lão nói. "Bọn họ lừa ông rồi bảo ông phải tin rằng đó là sự
thật. Quá vô lý!"
"Vậy thì," Tôi nói,
"có Chúa không?"
Lão trả lời, "Cũng chẳng
có Chúa."
"Sao cơ", tôi nói,
"thế thì có gì trên đó?"
"Một vũng bùn đặc sệt.”
Lão đứng trước mặt tôi với bộ
râu dê và cặp sừng, nhe nanh, và thêm cái đuôi nữa. Nghe lão nói thế tôi muốn
tóm lấy cái đuôi của lão, nhưng tôi rơi tòm khỏi đám bao bột và suýt trẹo xương
sườn. Chuyện tiếp theo là tôi phải đáp lại tiếng gọi của bản năng, và khi đi
ngang qua, tôi thấy đám bột nhào dường như nói với tôi, "Hãy làm đi!"
Cuối cùng, tôi cũng bị thuyết phục.
Rạng sáng, người học việc đến.
Chúng tôi nhào bánh mì, rải hạt carum lên rồi cho vào lò. Sau đấy, người học
việc bỏ ra ngoài, chỉ còn mình tôi ngồi trong rãnh nhỏ cạnh lò, trên một đống
giẻ rách. Ừ, Gimpel, tôi nghĩ, thế là mày đã trả thù bọn họ vì tất cả những tủi
hổ họ đã gây ra cho mày. Bên ngoài sương giá lấp lánh, nhưng bên lò rất ấm.
Ngọn lửa làm mặt tôi nóng lên. Tôi gục đầu và rơi vào giấc ngủ chập chờn.
Tức thì, tôi thấy trong mơ,
Elka trong tấm vải liệm. Cô ấy bảo tôi, “Ông đã làm gì thế, Gimpel?"
Tôi nói, "Tất cả là lỗi
của bà", và bắt đầu nức nở.
"Ngốc ạ", cô nói.
"Ông thật là ngốc! Chẳng lẽ vì tôi đã phạm sai lầm thì mọi thứ đều sai lầm
ư? Tôi chưa hề lừa dối ai, ngoài chính bản thân mình. Tôi đang phải trả giá cho
tất cả những điều đó, Gimpel. Họ sẽ không tha cho ông đâu."
Tôi nhìn khuôn mặt cô. Nó đen
sì; Tôi giật mình tỉnh giấc, ngồi thẫn thờ câm lặng. Tôi thấy tất cả mọi sự đều
công bằng. Một bước sai lầm bây giờ và tôi sẽ đánh mất sự sống vĩnh hằng. Nhưng
Chúa đã ban ơn cho tôi. Tôi vớ lấy cái xẻng dài và xúc hết chỗ bánh mì, đem ra
sân, rồi bắt đầu đào một cái hố trên nền đất lạnh.
Người học việc của tôi quay
lại khi tôi đang đào hố. "Ông làm gì vậy ông chủ?", Anh ta nói, mặt
tái nhợt như xác chết.
"Mặc kệ tôi," tôi
đáp, và chôn hết chỗ bánh trước cặp mắt kinh ngạc của anh ta.
Sau đó, tôi trở về nhà, lấy
toàn bộ của cải dành dụm được ra khỏi chỗ giấu và chia cho các con, "Bố đã
thấy mẹ của các con tối nay," tôi nói, "Bà ấy biến thành thứ đen sì
và xấu xí."
Bọn chúng kinh ngạc đến mức
không thốt nên lời.
"Hãy sống tốt," Tôi
nói, "và hãy quên đi, coi như chưa từng có lão Gimpel trên cõi đời
này." Tôi khoát áo choàng ngắn, xỏ giày, một tay đeo túi đựng khăn choàng
cầu nguyện, tay kia mang đồ ăn đi đường, và hôn lên mezuzah[ii]. Khi mọi
người nhìn thấy tôi trên đường, họ rất ngạc nhiên.
"Ông đi đâu đấy?",
Họ nói.
Tôi đáp, "đi vào cõi thế."
Và thế là tôi rời khỏi Frampol.
Tôi lang thang qua nhiều vùng
đất, và những người tốt đã không bỏ rơi tôi. Sau nhiều năm ròng, tôi trở nên
già nua, râu tóc bạc phơ; tôi nghe được nhiều điều hay, cả nhiều điều dối trá lẫn
sai lầm, nhưng càng sống lâu tôi càng ngộ ra rằng thực ra chẳng có gì là dối
trá. Điều gì không thực sự xảy ra thì ban đêm sẽ mơ thấy. Nếu không xảy ra với
người này thì xảy ra với người khác, vào ngày mai nếu như không phải hôm nay,
hoặc vào thế kỷ sau nếu như không phải sang năm. Có gì khác nào? Thường thì khi
nghe những câu chuyện như thế tôi nói, "Bây giờ thì chuyện ấy không xảy
ra" Nhưng trước đó một năm, tôi có nghe nó thực sự xảy ra ở đâu đó.
Đi hết nơi này qua chốn nọ, ngồi
ăn bên những bàn ăn xa lạ, điều tôi thường làm là bịa chuyện - những điều không
có thực mà có lẽ chẳng bao giờ xảy ra - về ma quỷ, tà thuật, cối xay gió, và những
điều tương tự. Bọn trẻ chạy theo gọi tôi, "Ông ơi, kể chuyện cho chúng cháu
nghe đi". Đôi khi bọn chúng đòi kể một câu chuyện đặc biệt, và tôi cố làm vui
lòng chúng. Một thằng bé múp míp có lần bảo tôi: "Ông ơi, chuyện này giống
chuyện ông đã kể trước đây rồi" thằng ranh, nó nói đúng.
Và những giấc mơ cũng thế. Tôi
đã rời Frampol nhiều năm rồi, nhưng mỗi khi nhắm mắt lại, tôi như quay về nơi đó.
Và bạn biết tôi thấy ai không? Elka, Cô ấy đứng cạnh bồn rửa, y hệt lần đầu
chúng tôi gặp gỡ, nhưng khuôn mặt sáng ngời và đôi mắt rạng rỡ như một thiên
thần, và cô nói với tôi những lời lạ lùng, những điều kỳ lạ. Khi thức dậy tôi
quên tuốt. Nhưng trong mơ thấy khuây khoả. Cô trả lời mọi thắc mắc của tôi, và
những gì xảy ra thì đúng y như vậy. Tôi khóc lóc van nài, "Hãy cho tôi theo
bà." Cô an ủi tôi và bảo tôi phải kiên nhẫn. Thời gian sẽ trôi nhanh hơn
độ dài của nó. Đôi khi cô vuốt ve, hôn và nhỏ lệ trên mặt tôi. Khi thức dậy tôi
còn cảm nhận được đôi môi cô cùng vị mặn của nước mắt.
Không nghi ngờ gì nữa thế giới
này hoàn toàn là cõi mộng, nhưng nó chỉ đi ra từ cõi thực. Tại ngưỡng cửa căn
nhà tồi tàn nơi tôi nằm có dựng sẵn những tấm ván hòm. Người đào huyệt Do Thái đã
sẵn sàng cuốc xẻng. Huyệt mộ cùng lũ giun đói đang chờ đợi, tôi đã chuẩn bị những
tấm vải liệm trong cái túi hành khất của mình. Một gã ăn mày đang chờ để kế
thừa ổ rơm của tôi. Khi đúng thời điểm, tôi sẽ ra đi thanh thản. Bất cứ thứ gì hiện
diện ở cõi ấy đều là thật, không phức tạp, không nhạo báng, không dối trá. Tạ
ơn Chúa: ở đó ngay cả Gimpel cũng không thể bị dối lừa.
Ngô Thanh Tuấn dịch từ bản tiếng Anh “Gimpel the Fool” của Saul Bellow
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét