Isaac Bashevis Singer- Giấc mơ của của cậu bé Menaseh

Menaseh là một cậu bé mồ côi. Cậu sống với chú Mendel, một người thợ kiếng nghèo và thậm chí không thể lo nổi ăn mặc cho những đứa con của mình. Menaseh đã học xong tiểu học và sau kỳ nghỉ thu là cậu phải đến học nghề chỗ một bác thợ đóng sách.

Menaseh luôn là một đứa trẻ tò mò. Cậu bắt đầu đặt câu hỏi ngay khi vừa biết nói: "Bầu trời cao ra sao?”, “Lòng đất sâu thế nào?", “Bên kia thế giới là gì?”. “Tại sao mọi người được sinh ra?”, “Tại sao họ chết đi?”

Đó là một ngày hè nóng nực và ẩm ướt. Một đám sương mù vàng choé quét qua làng. Mặt trời nhỏ xíu như một mặt trăng và ửng vàng như đồng thau. Lũ chó vừa ngảy cẫng vừa ngoe ngoẩy đuôi. Bầy bồ câu thư thả nghỉ ngơi giữa khu chợ. Mấy chú dê nép mình dưới mái hiên của những túp lều, nhai đi nhai lại mớ cỏ và lắc lư chòm râu.

Menaseh cãi nhau với thím Dvosha và bỏ nhà đi mà chẳng về ăn trưa, cậu khoảng mười hai tuổi, khuôn mặt hơi dài, đôi mắt đen, má lúm. Cậu mặc một chiếc áo khoác rách và đi chân trần. Vật sở hữu duy nhất của cậu là một cuốn truyện cũ nát mà cậu đã đọc đi đọc lại nhiều lần. Đó là cuốn “Một mình giữa rừng hoang”. Ngôi làng nơi cậu sống nằm giữa một khu rừng bao quanh nó như một vành khăn và người ta bảo rằng nó kéo dài đến tận Lublin. Giờ đang là mùa việt quất và đây đó người ta cũng có thể tìm thấy dâu dại. Menaseh tìm đường băng qua các đồng cỏ và cánh đồng lúa mì. Cậu đói và cậu nhổ một cây lúa mì để nhai hạt. Trên bãi cỏ, lũ bò nằm dài, trời quá nóng đến nỗi thậm chí chúng chẳng buồn phe phẩy đuôi để đuổi ruồi nữa. Hai con ngựa đứng tư lự, đầu con này kề sát mông con kia. Trên một cánh đồng trồng kiều mạch, cậu bé ngạc nhiên khi thấy một con quạ đậu trên chiếc mũ rách của một hình nộm.

Khi Menaseh vào rừng, trời mát mẻ. Những cây thông vươn thẳng như những cây cột và trên lớp vỏ nâu của chúng treo lủng lẳng những chiếc vòng  vàng, ánh nắng rọi qua kẽ lá thông, cậu nghe thấy tiếng chim cu và gõ kiến, và một con chim vô hình cứ lặp đi lặp lại cùng một tiếng rít kỳ quái.

Menaseh bước cẩn thận trên những tấm thảm rêu. Cậu lội qua một con suối cạn với tiếng róc rách len qua sỏi đá nghe rất vui tai. Khu rừng vẫn dày đặc và đầy những âm thanh vọng lại.

Cậu lang thang sâu hơn vào khu rừng. Theo lệ thường, cậu phải để lại đá làm dấu phía sau, nhưng hôm nay thì không. Cậu đơn độc, nhức đầu và cảm thấy chồn gối. “Mình bị ốm rồi chăng?" Cậu nghĩ. "Có lẽ mình sẽ chết. Lúc đó mình sẽ sớm được gặp Bố Mẹ”. Khi cậu đến một đám cây việt quất, cậu ngồi xuống, hái từng quả và cho vào miệng. Nhưng chúng không làm thỏa mãn cơn đói của cậu. Những loài hoa với hương say nồng mọc xen lẫn trong đám việt quất, không nhận ra điều đó, Menaseh nằm dài trên nền rừng. Cậu ngủ thiếp đi, nhưng trong giấc mơ, cậu tiếp tục bước đi.

Cây cối thậm chí trở nên cao hơn, hương thơm ngào ngạt hơn, những chú chim lớn chuyền từ cành này sang cành kia. Mặt trời đang lặn. Rừng trở nên thưa hơn và cậu nhanh chóng tiến đến trên một vùng đồng bằng quang đãng dưới bầu trời chiều. Đột nhiên một lâu đài xuất hiện dưới ánh hoàng hôn. Menaseh chưa bao giờ thấy một kiến trúc đẹp như vậy. Mái của nó được phủ toàn bạc và từ đó mọc lên một một ngọn tháp bằng pha lê. Nhiều cửa sổ cao ngang chiều cao tòa nhà. Menaseh tiến đến một trong các cửa sổ và nhìn vào bên trong. Trên bức tường trước mặt, cậu nhìn thấy chân dung của chính cậu treo ở đó. Trong hình cậu mặc bộ quần áo sang trọng mà cậu chưa bao giờ có được, căn phòng lớn trống trơn.

"Sao lâu đài trống trơn thế nhỉ?" Cậu tự hỏi. "Và sao bức chân dung của mình lại treo trên tường?" Cậu bé trong bức ảnh dường như vẫn sống như người thật và nóng lòng chờ đợi ai đó. Rồi những cánh cửa mở toang ra từ nơi mà trước đó chẳng có gì, và nhiều đàn ông và phụ nữ đi vào phòng. Họ mặc áo sa tanh trắng, phụ nữ thì đeo trang sức và cầm sách lễ với bìa dập nổi chữ vàng. Menaseh nhìn chằm chằm kinh ngạc. Cậu nhận ra bố, mẹ, ông, bà và những người thân khác của cậu. Cậu muốn nhào tới chỗ họ, ôm và hôn họ, nhưng tấm kính cửa sổ ngăn cậu lại. Cậu oà khóc. Ông nội cậu, nhà thông thái Tobias, tách khỏi đám đông và đến bên cửa sổ, bộ râu của ông trắng tinh như áo khoác dài ông đang mặc. Ông cao tuổi nhưng trông rất trẻ trung. "Tại sao cháu khóc?" ông hỏi. Mặc dù lớp kính ngăn cách họ, Menaseh nghe ông nói rất rõ.

“Ông là ông nội Tobias của cháu ư?”

"Ừ, cháu của ta. Ta là ông nội của cháu đây.”

“Lâu đài này thuộc về ai?"

"Thuộc về tất cả chúng ta.”

"Cả cháu nữa ư? '

“Tất nhiên, cả gia đình ta.”

“Ông nội, hãy cho cháu vào,”' Menaseh gọi. "Cháu muốn gặp bố mẹ cháu.”

Ông nội cậu âu yếm nhìn cậu và nói: "Rồi một ngày nào đó cháu sẽ sống với chúng ta ở đây nhưng ngày đó chưa đến.”

"Cháu phải chờ đợi bao lâu?"

"Đó là một bí mật, nó sẽ đến trong nhiều năm, nhiều năm nữa.”

“Ông nội, cháu không muốn phải chờ đợi quá lâu. Cháu đói, khát và mệt nữa. Xin hãy cho cháu vào. Cháu nhớ bố, mẹ, ông, bà. Cháu không muốn là trẻ mồ côi."

“Cháu yêu quý của ta. Chúng ta biết tất cả. Chúng ta luôn nghĩ về cháu và yêu quý cháu. Tất cả chúng ta đang chờ đợi đến lúc chúng ta sẽ ở cùng nhau, nhưng cháu phải kiên nhẫn. Cháu còn cả một cuộc hành trình dài trước khi đến ở đây.”

"Thôi mà, cho cháu vài phút thôi,”

Ông nội Tobias rời khỏi cửa sổ và thì thầm với các thành viên khác trong gia đình. Khi quay lại, ông nói: "Cháu có thể vào, nhưng chỉ một lát thôi. Chúng ta sẽ cho cháu dạo một vòng quanh lâu đài và chỉ cháu xem mấy kho báu của chúng ta, nhưng sau đó cháu phải rời khỏi đây.”

Một cánh cửa mở ra và Menaseh bước vào. Vừa mới bước qua ngưỡng thì cơn đói và sự mệt mỏi của cậu biến mất. Cậu ôm ghì lấy bố mẹ và họ hôn và ôm lấy cậu. Nhưng họ tuyệt nhiên không nói một lời nào. Cậu cảm thấy một nguồn sáng kỳ lạ. Cậu đã lướt đi cùng với gia đình cậu. Ông nội cậu mở hết cửa này đến cửa khác và mỗi lần ông mở cửa là mỗi lần Menaseh thêm ngạc nhiên hơn.

Một căn phòng xếp đầy các kệ áo quần con trai- nào là áo jacket, áo sơ mi, áo khoác. Menaseh nhận ra những bộ áo quần cậu đã mặc lâu lắm rồi mà cậu không thể nhớ. Cậu cũng nhận ra giày, vớ, mũ, và áo ngủ của cậu nữa.

Cánh cửa thứ hai mở ra và cậu nhìn thấy tất cả những đồ chơi mà cậu đã từng có: những chú lính chì bố cậu đã mua cho cậu; chú hề nhảy mẹ cậu đã mang về từ hội chợ ở Lublin; còi và kèn harmonica; gấu bông ông nội tặng cậu trong một dịp lễ Purim và con ngựa gỗ là món quà của bà nội Sprintze nhân ngày sinh nhật thứ sáu của cậu. Những cuốn vở cậu đã dùng để tập viết chữ, bút chì và Kinh Thánh của cậu nằm trên bàn. Kinh Thánh đã được mở sẵn ra ngay tại trang tiêu đề, với hình khắc quen thuộc ông Moses cầm các bản kinh thánh gỗ cùng ông Aaron trong chiếc áo thầy tu, hình ảnh cả hai được bao quanh bởi một đường viền là hình các thiên thần sáu cánh. Cậu thấy tên mình ghi nơi để viết tên.

Menaseh không kìm được sự kinh ngạc khi cánh cửa thứ ba mở ra. Căn phòng này chứa đầy bong bóng xà phòng. Chúng không bị vỡ tung như bong bóng xà phòng mà lửng lờ trôi, phản chiếu những sắc cầu vồng. Vài chiếc bong bóng phản chiếu hình ảnh những lâu đài, những khu vườn, những dòng sông, những chiếc cối xay gió, và nhiều cảnh đẹp khác. Menaseh biết đây là những bong bóng mà cậu thường thổi từ chiếc ống bong bóng yêu thích của mình. Bây giờ dường như chúng có đời sống riêng của mình.

Cánh cửa thứ tư mở ra. Menaseh bước vào một căn phòng trống không, nhưng đầy ắp những tiếng chuyện trò, những bài hát, và tiếng cười hạnh phúc. Menaseh nghe giọng nói của chính mình và những bài hát mà cậu thường hát khi còn sống cùng với bố mẹ ở nhà. Cậu cũng nghe giọng nói của những người bạn cũ của mình, vài người cậu đã quên bẵng từ rất lâu.

Cánh cửa thứ năm dẫn đến một hội trường lớn. Bên trong đầy những nhân vật trong các câu chuyện mà bố mẹ thường kể cho cậu nghe trước khi đi ngủ. Và còn những vị anh hùng trong câu chuyện “Một mình giữa rừng hoang” của cậu nữa. Tất cả họ đều hiện diện: Chiến binh David và nàng công chúa Ethiopia, người mà David cứu thoát khỏi nơi giam cầm; tay trộm Bandurek, người đã trộm của người giàu và phân phát cho người nghèo; Velikan khổng lồ, người có một mắt ở giữa trán và mang một quyền trượng được làm từ cây linh sam bên tay phải và một con rắn bên tay trái; tên lùn Pitzeles, có bộ râu kéo lê dưới đất và chuyên pha trò cho vị vua đáng sợ Merodach; và pháp sư hai đầu Malkizedek, kẻ đã dùng phép phù thủy để dụ dỗ những cô gái đáng thương vào sa mạc Sodom và Gomorrah.

Menaseh hầu như không có thời gian để xem hết bọn họ khi cánh cửa thứ sáu mở ra. Ở đây mọi thứ đều liên tục biến hình. Các bức tường của căn phòng quay như chóng chóng. Những hình ảnh lóe lên rồi từ một con ngựa bằng vàng đã biến thành một con bướm màu xanh, một bông hồng lấp lánh như ánh mặt trời biến thành một chiếc cốc với đầy châu chấu lửa, những vị thần nông màu tía và những chú dơi màu bạc bay lượn. Vua Solomon ngồi trên ngai vàng lấp lánh dẫn lên bởi bảy bậc cấp, ngài giống Menaseh như tạc, ngài đội một chiếc vương miện và quỳ dưới chân ngài là Nữ hoàng Sheba. Một con công xòe đuôi và nói với vua Solomon bằng tiếng Do Thái, mấy thầy tu Levites chơi đàn lia. Những người khổng lồ khua kiếm trên không còn những nô lệ Ethiopia cưỡi sư tử rót rượu và phục vụ những khay chứa đầy quả lựu. Trong giây lát Menaseh không hiểu tất cả những điều này có nghĩa là gì. Rồi cậu nhận ra rằng cậu đang trong mơ.

Đằng sau cánh cửa thứ bảy, Menaseh thoáng nhìn thấy nhiều đàn ông, phụ nữ, động vật, và nhiều thứ hoàn toàn xa lạ với cậu. Các hình ảnh không còn sống động như ở các căn phòng khác. Những hình thù trong suốt và được bao phủ bởi lớp sương mù. Một cô bé trạc tuổi Menaseh đứng trên ngưỡng cửa. Tóc cô thắt bím dài màu vàng. Mặc dù không thể nhìn rõ cô bé nhưng Menaseh thích cô bé ngay lập tức. Lần đầu tiên cậu quay sang ông nội và hỏi “Tất cả những điều này là gì?". Và ông nội cậu trả lời: "Đây là những con người và những sự việc cháu sẽ gặp trong tương lai.”

“Cháu đang ở đâu?” Menaseh hỏi.

“Cháu đang ở trong một lâu đài có nhiều tên gọi. Chúng ta muốn gọi nó là nơi mà chẳng có gì để mất. Còn nhiều điều kỳ lạ hơn nữa ở đây, nhưng bây giờ đã đến lúc cháu phải đi rồi.”

Menaseh muốn nán lại nơi xa lạ này mãi mãi, cùng bố mẹ và ông bà mình. Cậu nhìn ông nội như dò hỏi, nhưng người lắc đầu. Dường như bố mẹ Menaseh vừa muốn cậu ở lại vừa muốn cậu rời đi càng nhanh càng tốt. Họ vẫn không nói gì, nhưng ra hiệu cho cậu, và Menaseh hiểu rằng cậu đang gặp nguy hiểm lớn. Đây có lẽ là một nơi bị cấm. Bố mẹ cậu lặng lẽ chào từ biệt cậu và mặt cậu trở nên ẩm ướt và nóng bừng vì những nụ hôn của họ. Lập tức mọi thứ biến mất- lâu đài, bố mẹ, ông bà, cô gái.

Menaseh giật mình tỉnh giấc. Lúc này khu rừng đã về đêm. Sương đang rơi. Cao cao phía trên ngọn cây thông, mặt trăng tròn tỏa sáng và sao trời lấp lánh. Menaseh trông thấy khuôn mặt một cô bé đang cúi xuống bên cậu. Cô bé đi chân đất và mặc một chiếc váy vá chằng chịt, bím tóc dài của cô bé tỏa sáng vàng rực dưới ánh trăng. Cô bé lắc cậu và bảo: “Dậy đi, dậy đi. Muộn rồi và cậu không thể ở lại trong rừng được đâu.”

Menaseh ngồi dậy. “Cậu là ai?”

“Mình đang đi tìm quả chín và nhìn thấy cậu ở đây, mình đã cố đánh thức cậu.”

“Cậu tên gì? "

“Channeleh, gia đình mình mới chuyển đến làng này tuần trước.”

Cô bé trông rất quen, nhưng cậu không thể nhớ là đã gặp cô ấy trước kia hay chưa. Rồi đột nhiên cậu nhận ra. Đó là cô bé mà cậu đã nhìn thấy trong căn phòng thứ bảy, trước khi tỉnh dậy.

“Cậu nằm bất động như chết. Mình đã rất sợ khi nhìn thấy cậu. Cậu đang mơ à? Mặt cậu trông rất nhợt nhạt còn môi thì cứ mấp máy.”

“Vâng, mình đã có một giấc mơ ".

“Mơ gì thế?”

“Một tòa lâu đài.”

"Lâu đài nào vậy? '

Menaseh không trả lời và cô bé cũng không nhắc lại câu hỏi. Cô chìa tay về phía cậu và giúp cậu đứng dậy. Chúng cùng đi về nhà. Dường như chưa bao giờ mặt trăng sáng tỏ và những ngôi sao lại gần đến vậy. Chúng bước đi, bóng ngả về phía sau. Lũ dế cất tiếng rỉ rả. Bọn ếch ộp ộp như tiếng người.

Menaseh biết rằng chú cậu sẽ nổi giận với cậu vì về muộn. Thím sẽ mắng cậu vì đã bỏ nhà đi mà không ăn trưa. Nhưng những điều này chả còn quan trọng nữa. Trong giấc mơ của mình, cậu đã đến thăm một thế giới thật kỳ bí. Cậu đã tìm được một người bạn, đó là Channeleh và cậu quyết định sẽ đi hái quả chín vào ngày hôm sau.

Giữa các bụi cây và nấm dại, những người tí hon khoác áo đỏ, đội mũ vàng và mang giày xanh lá hiện ra. Họ nhảy múa trong vòng tròn và hát một bài hát mà chỉ được nghe thấy bởi những ai biết rằng mọi thứ vẫn sống và không có điều gì mất đi bao giờ.

Ngô Thanh Tuấn Dịch từ bản tiếng Anh "Menaseh’s Dream" của Tác giả và Elizabeth Shub